6 việc nên làm để thất nghiệp ở tuổi 40 không trở thành nỗi ám ảnh

Nếu 25 tuổi, thất nghiệp là chuyện nhỏ, 30 tuổi thất nghiệp có lẽ là bước chuyển mình thì 40 tuổi thất nghiệp lại là nỗi ám ảnh của nhiều người khi trên có cha mẹ già, dưới có con nhỏ và những khoản nợ ngân hàng đang đè nặng trên đôi vai.

Chị N. từng có một công việc mà nhiều người có thể xem là khá an toàn: hơn 25 năm gắn bó với một tổ chức quốc tế. Thế nhưng, sự ổn định ấy kết thúc khi đơn vị bất ngờ ngừng hoạt động do các dự án nước ngoài bị cắt tài trợ. Mất việc ở tuổi 47, sau hơn hai thập kỷ không phải điều chị có thể dễ dàng lường trước.

Hơn hai tháng sau, chị vẫn miệt mài tìm công việc mới và đồng thời làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp. Điều khiến câu chuyện trở nên đáng suy nghĩ là chị không thiếu kinh nghiệm. Sau 25 năm đi làm, thứ chị có rất nhiều chính là kinh nghiệm, nhưng kinh nghiệm ấy không thể lập tức biến thành một công việc mới.

Ở một trường hợp khác, một người 40 tuổi từng giữ vị trí quản lý gần 10 nhân sự với mức lương 50 triệu đồng mỗi tháng lại chủ động nghỉ việc. Lý do không phải vì không tìm được việc hay thu nhập quá thấp, mà vì môi trường cũ khiến người này cảm thấy không còn phù hợp và không muốn tiếp tục đánh đổi. Quyết định nghỉ việc ở tuổi 40 khiến không ít đồng nghiệp lo lắng, bởi đây thường là giai đoạn nhiều người cố giữ lấy vị trí và thu nhập ổn định.

Hai câu chuyện khác nhau nhưng cùng gợi ra một thực tế: ở tuổi 40, một người có thể mất việc dù đang có nhiều năm kinh nghiệm, hoặc chủ động rời việc dù đang có mức lương tốt.

Điều quan trọng vì thế không phải là tự hỏi “Liệu mình có thất nghiệp không?”, mà là “Nếu ngày mai không còn nhận lương, mình có thể sống được bao lâu và sẽ làm gì tiếp theo?”

Với người trẻ, một khoảng thời gian thất nghiệp có thể là cơ hội thử nghề mới. Nhưng ở tuổi 40, phía sau một quyết định nghỉ việc thường là tiền học của con, khoản vay mua nhà, chi phí sinh hoạt của cả gia đình, bảo hiểm và đôi khi cả trách nhiệm chăm sóc cha mẹ. Chưa kể, việc tìm một công việc mới có mức lương tương đương cũng có thể khó hơn so với 10-15 năm trước.

Bởi vậy, chuẩn bị cho khả năng thất nghiệp không phải là suy nghĩ bi quan. Đó là cách để một người không bị đẩy vào thế phải chấp nhận bất kỳ công việc nào chỉ vì cần tiền.

6 việc cần làm ngay từ khi chưa nghỉ việc

1. Biết chính xác mình cần bao nhiêu tiền để sống

Điều đầu tiên cần chuẩn bị không phải là một khoản tiền thật lớn mà là một con số thật rõ ràng.

Nếu mất lương vào tháng tới, gia đình cần tối thiểu bao nhiêu tiền mỗi tháng?

Hãy tách các khoản chi thành hai nhóm: những khoản bắt buộc phải duy trì và những khoản có thể cắt giảm khi thu nhập giảm. Tiền ăn, tiền nhà, điện nước, học phí, bảo hiểm, trả nợ… sẽ nằm ở nhóm thứ nhất; du lịch, mua sắm, giải trí hoặc một số khoản chi không thiết yếu có thể nằm ở nhóm thứ hai.

Khi biết được “mức sống tối thiểu”, bạn mới biết mình cần chuẩn bị quỹ dự phòng bao nhiêu.

Các hướng dẫn tài chính phổ biến thường khuyến nghị có quỹ khẩn cấp tương đương khoảng 3-6 tháng chi phí sinh hoạt. Tuy nhiên, người ở tuổi 40 có con nhỏ, nhiều người phụ thuộc hoặc làm công việc khó tìm lại có thể cân nhắc một khoản dự phòng dài hơn nếu điều kiện tài chính cho phép.

Quan trọng không kém là đừng coi toàn bộ tài sản là tiền dự phòng. Một căn nhà, khoản đầu tư dài hạn hay tài sản có giá trị lớn chưa chắc có thể chuyển thành tiền mặt ngay khi cần.

Quỹ dành cho giai đoạn thất nghiệp nên ưu tiên tính thanh khoản và sự an toàn hơn là lợi nhuận.

2. Đừng để toàn bộ tài chính gia đình phụ thuộc vào một mức lương

Một người có mức lương 40-50 triệu đồng mỗi tháng chưa chắc an toàn hơn người kiếm 20 triệu nếu toàn bộ chi phí gia đình cũng được xây dựng dựa trên mức thu nhập cao đó.

Khi còn việc, hãy thử đặt ra một bài toán khá đơn giản: Nếu thu nhập giảm một nửa trong 6 tháng, gia đình có xoay xở được không?

Câu hỏi này có thể khiến chúng ta nhìn lại những khoản chi tưởng như bình thường nhưng thực chất đã trở thành chi phí cố định.

Nếu đang có các khoản vay lớn, cũng nên tính trước phương án xử lý trong trường hợp mất thu nhập. Đừng đợi đến khi tài khoản bắt đầu cạn mới nghĩ cách cắt giảm chi tiêu.

Một nguyên tắc đơn giản là: khi thu nhập còn tốt, hãy xây dựng cuộc sống mà mình vẫn có thể duy trì được nếu thu nhập giảm.

3. Chuẩn bị một nghề nghiệp thứ hai trước khi cần đến nó

Đây có thể là “tài sản” quan trọng nhất của người 40 tuổi.

Không nhất thiết phải có ngay một công việc thứ hai. Nhưng nên có ít nhất một kỹ năng có thể tạo ra thu nhập ngoài công việc chính.

Có thể là viết, thiết kế, dạy học, tư vấn, bán hàng, làm nội dung, chỉnh sửa video, kinh doanh nhỏ hoặc một kỹ năng chuyên môn khác.

Mục tiêu ban đầu không phải kiếm được vài chục triệu đồng mỗi tháng. Một nguồn thu nhập phụ nhỏ cũng có giá trị, bởi nó chứng minh rằng khả năng tạo ra thu nhập của mình không hoàn toàn phụ thuộc vào một công ty.

Nếu một ngày công việc chính biến mất, người đã từng làm freelance, có khách hàng riêng hoặc có một kỹ năng đang được thị trường trả tiền sẽ không phải bắt đầu từ con số 0.

4. Cập nhật CV khi vẫn đang có việc

Nhiều người chỉ mở lại CV khi nhận thông báo cắt giảm nhân sự. Khi ấy, họ thường phát hiện CV của mình đã lỗi thời nhiều năm.

Ở tuổi 40, hãy định kỳ cập nhật những gì mình đã làm được, những dự án từng tham gia, kỹ năng mới và những kết quả có thể chứng minh năng lực.

Đừng chỉ ghi “15 năm kinh nghiệm trong ngành X”.

Hãy trả lời cụ thể hơn: 15 năm đó đã giúp mình làm được gì mà một người mới vào nghề chưa chắc làm được?

Đó chính là thứ cần mang theo nếu phải bước sang một công ty hoặc thậm chí một ngành khác.

Đồng thời, đừng chỉ giữ quan hệ với đồng nghiệp hiện tại. Những người từng làm việc cùng, khách hàng cũ, đối tác hoặc bạn bè trong nghề có thể trở thành một nguồn thông tin quan trọng khi bạn cần tìm cơ hội mới.

5. Chuẩn bị tâm lý cho khả năng phải bắt đầu lại

Đây có lẽ là phần khó nhất.

Một người 40 tuổi từng là trưởng phòng có thể phải chấp nhận một vị trí không quản lý. Người từng nhận mức lương 50 triệu đồng có thể phải bắt đầu với mức thấp hơn. Người đã quen với việc mình là người nhiều kinh nghiệm nhất trong nhóm có thể phải học một kỹ năng mới từ những đồng nghiệp trẻ hơn.

Những thay đổi đó rất dễ khiến một người cảm thấy tổn thương.

Mất việc cũng có thể ảnh hưởng đến cảm giác về giá trị bản thân, bởi công việc không chỉ mang lại thu nhập mà còn tạo ra nhịp sinh hoạt, các mối quan hệ xã hội, cảm giác có mục đích và một phần bản sắc của mỗi người.

Vì vậy, nếu thất nghiệp, đừng vội biến câu chuyện “tôi mất việc” thành “tôi không còn giá trị”.

Một doanh nghiệp tái cấu trúc không phải là bản đánh giá năng lực của một cá nhân. Một ngành nghề thay đổi cũng không có nghĩa những kinh nghiệm tích lũy trước đó trở nên vô nghĩa.

Điều cần làm là tách giá trị của bản thân khỏi chức danh đang có.

6. Nếu thật sự mất việc, đừng vội quyết định cả cuộc đời

Trong những tuần đầu tiên sau khi mất việc, cảm xúc thường rất mạnh. Có người hoảng sợ vì tiền, có người tức giận, có người xấu hổ, cũng có người lập tức muốn nhận bất kỳ công việc nào để chứng minh rằng mình vẫn còn “giá trị”.

Nếu có quỹ dự phòng, hãy cho mình một khoảng thời gian ngắn để bình tĩnh lại và đánh giá tình hình.

Trước tiên, xử lý những việc cần thiết như quyền lợi khi nghỉ việc, bảo hiểm, trợ cấp thất nghiệp nếu đủ điều kiện, các khoản nợ và ngân sách gia đình.

Sau đó mới trả lời ba câu hỏi:

• Mình muốn tìm lại công việc cũ hay muốn chuyển hướng?
• Mức thu nhập tối thiểu mình có thể chấp nhận là bao nhiêu?
• Mình có thể làm gì để tạo ra tiền trong thời gian chờ một công việc phù hợp?

Đừng biến vài tháng thất nghiệp thành một khoảng thời gian chỉ ngồi chờ email tuyển dụng. Hãy duy trì lịch sinh hoạt, vận động, học thêm một kỹ năng, gặp gỡ những người trong nghề và thử những công việc nhỏ nếu có thể.

Mục tiêu của giai đoạn này không phải lúc nào cũng là tìm được “công việc hoàn hảo”. Đôi khi, mục tiêu đầu tiên đơn giản hơn: duy trì dòng tiền, giữ sức khỏe tinh thần và tạo thêm thời gian để lựa chọn bước tiếp theo.

Chuẩn bị để không phải sợ một ngày mất việc

Không ai có thể đảm bảo mình sẽ làm một công việc đến tuổi nghỉ hưu.

Nhưng mỗi người có thể chuẩn bị để nếu chuyện đó xảy ra, mình không hoàn toàn bị động.

Một khoản tiền dự phòng giúp chúng ta có thời gian. Một kỹ năng có thể kiếm tiền giúp chúng ta có thêm lựa chọn. Một mạng lưới quan hệ giúp mở thêm cánh cửa. Và một tâm lý đủ vững giúp chúng ta không đưa ra quyết định lớn chỉ vì hoảng sợ.

Ở tuổi 40, có thể chúng ta không còn lợi thế của tuổi 25. Nhưng đổi lại, chúng ta có kinh nghiệm, hiểu mình hơn và thường đã biết điều gì thực sự quan trọng với cuộc sống.

Vì thế, chuẩn bị cho thất nghiệp không phải là chuẩn bị cho ngày mình thất bại. Đó là chuẩn bị để nếu một công việc kết thúc, cuộc sống của mình không vì thế mà mất phương hướng.