Con bị bắt nạt trên mạng, cha mẹ nên làm gì?

Không phải mọi vụ bắt nạt đều diễn ra ở sân trường hay trong lớp học. Với trẻ em hiện nay, những lời chế giễu, bình luận ác ý, hình ảnh bị phát tán hoặc việc bị cố tình loại khỏi các nhóm trò chuyện cũng có thể trở thành một dạng bắt nạt, nhưng diễn ra trên không gian mạng.

Đáng lo ngại là bắt nạt trực tuyến có thể tiếp diễn ngay cả khi trẻ đã về nhà. Một bài đăng hoặc hình ảnh bị chia sẻ nhiều lần cũng khiến sự việc khó kiểm soát hơn. Trong khi đó, không ít trẻ chọn cách im lặng vì sợ cha mẹ trách mắng, thu điện thoại hoặc cho rằng mình không đủ khả năng tự giải quyết.

Vì vậy, khi nhận thấy con có những thay đổi bất thường, cha mẹ không nên vội kết luận trẻ “đang làm quá” hay đơn giản là “nghiện điện thoại”. Đằng sau việc một đứa trẻ đột nhiên không muốn đến trường, ít nói hoặc luôn bất an có thể là một vấn đề mà các em chưa biết cách chia sẻ.

Những dấu hiệu cho thấy trẻ có thể đang bị bắt nạt trên mạng

Không phải trẻ nào bị bắt nạt trực tuyến cũng nói ngay với cha mẹ. Một số em thậm chí cố che giấu vì xấu hổ hoặc sợ sự việc trở nên nghiêm trọng hơn. Do đó, phụ huynh cần chú ý đến những thay đổi về hành vi và cảm xúc của con.

Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Trẻ đột nhiên thu mình, ít trò chuyện hoặc không muốn tiếp xúc với gia đình, bạn bè.
• Thường xuyên lo lắng, buồn bã, dễ cáu gắt hoặc mất bình tĩnh.
• Né tránh điện thoại, máy tính hoặc ngược lại liên tục kiểm tra tin nhắn, mạng xã hội với vẻ căng thẳng.
• Xóa tài khoản, thay đổi mật khẩu hoặc rời khỏi các nhóm trò chuyện mà trước đây vẫn thường tham gia.
• Không muốn đến trường, tìm cách nghỉ học hoặc thay đổi thái độ rõ rệt với bạn bè.
• Kết quả học tập giảm sút, khó tập trung hoặc mất hứng thú với những hoạt động trước đây yêu thích.
• Rối loạn thói quen sinh hoạt như khó ngủ, ngủ nhiều, ăn uống thất thường.
• Trẻ có thể nói những câu thể hiện sự tự ti, cho rằng bản thân vô dụng, không được yêu thích hoặc không muốn tiếp tục một hoạt động nào đó.

Một dấu hiệu riêng lẻ chưa chắc đồng nghĩa với việc trẻ bị bắt nạt. Tuy nhiên, nếu nhiều thay đổi xuất hiện cùng lúc và kéo dài, cha mẹ nên chủ động tìm hiểu thay vì chờ con tự nói ra.

Bắt nạt trực tuyến có thể để lại hậu quả gì?

Điểm khác biệt của bắt nạt trên mạng là nội dung gây tổn thương có thể được lan truyền rất nhanh và tồn tại trong thời gian dài. Một lời nói xúc phạm trực tiếp có thể kết thúc sau vài phút, nhưng một bức ảnh bị chế giễu hoặc thông tin riêng tư bị phát tán có thể tiếp tục xuất hiện ở nhiều nơi.

Trong chương trình Câu Chuyện Cuộc Sống, ThS. Phạm Thị Bích Phượng, chuyên gia tâm lý, khi trẻ thường xuyên bị đặt trong trạng thái sợ hãi, khả năng tập trung có thể bị ảnh hưởng, đồng thời các em dễ hoài nghi về giá trị của bản thân và những người xung quanh.

Nếu tình trạng kéo dài, trẻ có thể gặp các vấn đề về tâm lý như lo âu, mất ngủ, suy giảm tự tin, thu mình hoặc những tổn thương nghiêm trọng hơn. Một số trẻ còn có thể hình thành tâm lý né tránh trường học, các mối quan hệ xã hội và không gian mạng.

Vì thế, cha mẹ không nên xem những lời trêu chọc trên mạng là “chuyện trẻ con” và yêu cầu con tự bỏ qua. Với người lớn, một bình luận ác ý có thể chỉ là vài dòng chữ; với một đứa trẻ, đó có thể là trải nghiệm khiến các em cảm thấy mình bị cả tập thể chống lại.

Cha mẹ nên làm gì khi phát hiện con bị bắt nạt?

Trước hết, hãy bình tĩnh lắng nghe.

Phản ứng đầu tiên của cha mẹ có thể ảnh hưởng rất lớn đến việc trẻ có tiếp tục chia sẻ hay không. Những câu hỏi như “Tại sao con không nói sớm?”, “Con đã làm gì mà người ta đối xử như vậy?” hay lập tức nổi giận với người bắt nạt có thể khiến trẻ cảm thấy mình đang gây thêm rắc rối.

Thay vào đó, cha mẹ nên để con kể lại sự việc theo tốc độ của mình. Có thể bắt đầu bằng những câu đơn giản như “Chuyện gì đã xảy ra?”, “Con cảm thấy thế nào?” hoặc “Con muốn bố mẹ giúp con như thế nào?”.

Điều quan trọng là cho trẻ biết rằng việc bị bắt nạt không phải lỗi của con và trẻ không cần phải tự giải quyết vấn đề một mình.

Tiếp theo, cùng con lưu lại bằng chứng.

Cha mẹ nên hướng dẫn trẻ chụp màn hình các tin nhắn, bình luận, bài đăng, hình ảnh hoặc tài khoản liên quan. Nếu có thể, hãy lưu lại thời gian, đường dẫn và thông tin tài khoản của người thực hiện hành vi bắt nạt.

Đây là những “dấu vết số” có thể cần thiết khi gia đình báo cáo nội dung vi phạm cho nền tảng, trao đổi với nhà trường hoặc cần đến sự hỗ trợ của cơ quan chức năng.

Cha mẹ cũng không nên yêu cầu con tiếp tục tranh cãi với người bắt nạt để “đòi lại công bằng”. Việc đáp trả bằng những lời lẽ tương tự đôi khi chỉ khiến xung đột leo thang.

Sử dụng các công cụ bảo vệ trên nền tảng.

Tùy trường hợp, trẻ có thể chặn tài khoản, hạn chế người dùng, báo cáo nội dung vi phạm hoặc điều chỉnh cài đặt quyền riêng tư. Cha mẹ có thể thực hiện cùng con để trẻ hiểu cách tự bảo vệ mình thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào người lớn.

Nếu hành vi bắt nạt có liên quan đến bạn học, gia đình nên trao đổi với giáo viên hoặc nhà trường. Trường hợp có dấu hiệu đe dọa, tống tiền, phát tán thông tin hoặc hình ảnh riêng tư, quấy rối nghiêm trọng hay nguy cơ gây hại cho trẻ, cha mẹ cần cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ từ cơ quan chức năng và chuyên gia phù hợp.

Theo ThS. Nguyễn Thị Ngọc Vui, chuyên gia tâm lý, sự bình tĩnh của cha mẹ rất quan trọng trong giai đoạn này. Trẻ cần một người lớn đủ an toàn để chia sẻ, thay vì thêm một nguồn áp lực khiến các em phải tiếp tục che giấu sự việc.

Đừng vội cấm điện thoại khi con gặp chuyện

Một phản ứng khá phổ biến của phụ huynh là thu điện thoại hoặc cấm trẻ sử dụng mạng xã hội ngay khi phát hiện con bị bắt nạt. Cách làm này có thể xuất phát từ mong muốn bảo vệ con, nhưng không phải lúc nào cũng giải quyết được vấn đề.

Với trẻ, internet không chỉ là nơi xảy ra sự việc mà còn là phương tiện để học tập, giao tiếp và duy trì các mối quan hệ. Nếu bị tách hoàn toàn khỏi môi trường trực tuyến, trẻ có thể cảm thấy mình bị cô lập thêm hoặc ngại chia sẻ với cha mẹ trong những lần tiếp theo.

Thay vì cấm đoán tuyệt đối, phụ huynh có thể cùng con rà soát danh sách bạn bè, điều chỉnh quyền riêng tư, kiểm tra những tài khoản có quyền tiếp cận thông tin của trẻ và thống nhất cách sử dụng mạng xã hội an toàn hơn.

Quan trọng hơn, trẻ cần được trang bị những kỹ năng cơ bản như không tùy tiện chia sẻ thông tin cá nhân, nhận biết hành vi quấy rối, biết chặn và báo cáo tài khoản vi phạm, đồng thời hiểu rằng việc lưu lại bằng chứng là cần thiết khi xảy ra sự cố.

Bắt nạt trực tuyến có thể bắt đầu từ một bình luận tưởng như “đùa cho vui”, nhưng hậu quả đối với một đứa trẻ đôi khi không hề nhỏ. Điều cha mẹ cần làm không chỉ là đưa con ra khỏi một vụ việc cụ thể, mà còn giúp trẻ hiểu rằng mình luôn có thể tìm đến gia đình khi gặp vấn đề.

Một cuộc trò chuyện bình tĩnh, không phán xét đôi khi chính là bước đầu tiên để một đứa trẻ đủ can đảm nói ra rằng: “Con đang gặp chuyện và con cần bố mẹ giúp.”

Xem thêm tại Chương trình Câu Chuyện Cuộc Sống phát sóng vào lúc 19:50 Thứ 3, 5,6 hàng tuần trên THVL1