Quá trình lão hóa mang đến nhiều điều bất ngờ (như những tiếng động lạ phát ra từ khớp xương hay cảm giác say khủng khiếp chỉ sau vài ngụm bia). Nhưng có lẽ khó chịu hơn cả là việc hệ tiêu hóa dường như mất dần “hứng thú” với việc xử lý thức ăn.
“Các vấn đề về đường ruột có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và có xu hướng phổ biến hơn khi chúng ta già đi,”
Tiến sĩ Sara Attalla, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa tại Inspira Health (New Jersey) chia sẻ trong một bài phỏng vấn với Huffpost.
Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ, ước tính có khoảng 60–70 triệu người Mỹ đang mắc các bệnh về đường tiêu hóa. Những triệu chứng thường gặp bao gồm ợ nóng, đầy hơi, đau bụng và thay đổi thói quen đi tiêu (như táo bón, tiêu chảy hoặc xen kẽ cả hai).
Việc xác định chính xác nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa không hề đơn giản, bởi đây là vấn đề đa yếu tố, thường xuất phát từ sự kết hợp giữa tuổi tác và lối sống, tùy từng người.
Quá trình lão hóa ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa như thế nào?
Khi tuổi tác tăng lên, các dây thần kinh và cơ trong đường tiêu hóa (GI) có thể bắt đầu hoạt động kém hiệu quả, làm thay đổi cách các cơ quan tiêu hóa vận hành riêng lẻ cũng như phối hợp với nhau. Thông thường, điều này khiến quá trình tiêu hóa chậm lại và các tín hiệu giữa các cơ quan trở nên kém đồng bộ.
Ví dụ, nhu động ở thực quản và các cơ tham gia nuốt có thể suy giảm hoặc phối hợp kém, dẫn đến nguy cơ trào ngược dạ dày thực quản (GERD – khi thức ăn và axit dạ dày trào ngược lên thực quản). Trong khi đó, dạ dày hoạt động chậm hơn có thể khiến thức ăn lưu lại lâu, gây đầy bụng và khó tiêu.
“Lớp niêm mạc dạ dày cũng có xu hướng mỏng đi theo tuổi tác, khiến bạn dễ bị tổn thương hơn trước các tình trạng viêm,” Attalla cho biết.
Bên cạnh đó, sự suy giảm sản xuất prostaglandin theo thời gian (một chất giống hormone tham gia điều hòa axit dạ dày và hoạt động cơ trơn) cũng khiến lớp bảo vệ dạ dày yếu đi, làm tăng nguy cơ viêm loét dạ dày.
Ở ruột non, quá trình vận động chậm lại có thể dẫn đến tình trạng vi khuẩn phát triển quá mức, gây đầy hơi và tiêu chảy, theo Tiến sĩ Sunana Sohi, bác sĩ tiêu hóa tại Gastroenterology Health Partners (Kentucky), chia sẻ với HuffPost.
Nếu nhu động ở đại tràng suy giảm, bạn có thể gặp táo bón hoặc bệnh túi thừa đại tràng – tình trạng hình thành các túi nhỏ trên thành đại tràng, dễ gây viêm hoặc chảy máu khi bùng phát.
Ngoài ra, các bệnh mạn tính thường gặp khi lớn tuổi (như viêm khớp, bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa) cũng có thể làm giảm khả năng vận động, từ đó khiến nhu động ruột kém hơn. “Không vận động thì đường ruột cũng chậm lại,” Tiến sĩ Pritesh Mutha, phó giáo sư tại Trường Y McGovern (UTHealth Houston), chia sẻ.
Các loại thuốc dùng để điều trị những bệnh này – cả kê đơn lẫn không kê đơn, đặc biệt là NSAID như aspirin hay ibuprofen – cũng có thể gây tác dụng phụ lên hệ tiêu hóa, bao gồm buồn nôn, táo bón, tiêu chảy, đau bụng, thậm chí loét dạ dày.
Những cách giúp cải thiện hệ tiêu hóa khi tuổi tác tăng lên
Dù nghe có vẻ khó chịu, các chuyên gia cho rằng vẫn có nhiều cách giúp giảm tác động của vấn đề tiêu hóa liên quan đến tuổi tác. Một số khuyến nghị gồm:
Nhai kỹ hơn
Tiêu hóa tốt bắt đầu từ miệng. “Enzyme trong nước bọt giúp phân giải tinh bột và chất béo, giảm tải cho đường ruột,” Mutha cho biết. “Độ pH kiềm của nước bọt cũng giúp trung hòa axit ở thực quản, giảm triệu chứng GERD.”
Ngoài ra, việc cắt nhỏ thức ăn và nhai kỹ mỗi miếng khoảng 15–20 lần có thể giúp giảm nguy cơ khó nuốt và hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn.
Tăng tiết nước bọt
Theo Sohi, lượng nước bọt có xu hướng giảm theo tuổi, ảnh hưởng đến khả năng nhai và nuốt. Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ cũng cho biết tình trạng khô miệng phổ biến hơn ở người dùng nhiều loại thuốc mỗi ngày.
Nếu gặp khô miệng khi ăn, bạn có thể dùng chất thay thế nước bọt không kê đơn hoặc uống từng ngụm nước nhỏ giữa các lần nhai.
Ăn nhiều thực phẩm từ thực vật, hạn chế đồ chế biến sẵn
Chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột, gây mất cân bằng vi khuẩn có lợi. Ngược lại, chế độ ăn giàu thực vật giúp tăng chất xơ và cải thiện hệ tiêu hóa.
Chất xơ (hòa tan và không hòa tan) giúp tăng khối lượng phân, giúp việc đi tiêu dễ dàng hơn, đồng thời hỗ trợ kiểm soát tiêu chảy nhờ khả năng hấp thụ nước.
Uống đủ nước
Theo Mutha, bổ sung đủ nước là yếu tố quan trọng để tránh táo bón, đặc biệt khi tăng lượng chất xơ. Khuyến nghị phổ biến là uống khoảng 1/3 trọng lượng cơ thể (tính theo ounce nước) mỗi ngày. Ví dụ, người nặng 68 kg nên uống khoảng 6–7 cốc nước/ngày.
Vận động nhiều hơn
“Tập thể dục giúp kích thích nhu động ruột,” Sohi nói. “Nằm lâu sau khi ăn là điều không nên vì có thể làm chậm tiêu hóa và gây trào ngược.”
Mutha cũng khuyến khích đi bộ nhẹ khoảng 15 phút sau bữa ăn để hỗ trợ tiêu hóa.
Ngủ đủ giấc
Ngủ là quá trình phục hồi của cơ thể. Thiếu ngủ (dưới 7–9 giờ/đêm) có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ ruột và ảnh hưởng hệ miễn dịch, từ đó gây rối loạn tiêu hóa. Một số nghiên cứu cho thấy thiếu ngủ có thể làm tăng tình trạng viêm nhẹ trong ruột.
Sử dụng thuốc đúng cách
“Mọi loại thuốc đều có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa,” Mutha cho biết. “Dùng đúng cách sẽ giúp giảm nguy cơ tác dụng phụ.”
Ví dụ, NSAID không nên dùng khi đói, còn thuốc ức chế axit dạ dày nên uống trước bữa sáng khoảng 30 phút. Nếu xuất hiện tác dụng phụ, cần trao đổi với bác sĩ.
Khi nào nên đi khám bác sĩ?
Ngay cả khi bạn cho rằng vấn đề tiêu hóa liên quan đến tuổi tác hoặc lối sống, các chuyên gia khuyên không nên tự kết luận. “Hãy trao đổi với bác sĩ vì đôi khi có thể tồn tại nguyên nhân nghiêm trọng hơn,” Tiến sĩ Neena Mohan, bác sĩ tiêu hóa tại Đại học Temple (Philadelphia), cho biết.
Nếu bạn gặp các triệu chứng kéo dài như thay đổi thói quen đi tiêu, khó nuốt, đau bụng, buồn nôn, nôn, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc có máu trong phân (hoặc phân đen như hắc ín), hãy đi khám sớm.
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, kê đơn thuốc hoặc thực hiện các kiểm tra chuyên sâu như nội soi dạ dày hoặc nội soi đại tràng, theo Attalla.
Theo Huffpost