Mạng xã hội đã thay đổi cách con người giao tiếp và thể hiện bản thân. Nếu trước đây các xu hướng văn hóa thường lan truyền chậm rãi qua truyền hình, báo chí hay cộng đồng ngoài đời, thì hiện nay chỉ cần một video viral cũng có thể tạo ra một trào lưu toàn cầu trong vài ngày.
Khi “trend” trở thành một phần của đời sống online
Chỉ cần mở điện thoại và lướt vài phút trên các nền tảng như TikTok, Instagram hay Facebook, bạn sẽ nhanh chóng nhận ra một điều: mỗi ngày lại có thêm một “trend” mới xuất hiện.
Hôm nay là một kiểu quay video đang được hàng triệu người làm theo, ngày mai có thể là một câu nói viral, một kiểu ăn mặc mới, hoặc một thử thách đang lan truyền khắp mạng xã hội.
Những xu hướng này xuất hiện ở nhiều khía cạnh của đời sống: cách ăn mặc, cách nói chuyện, phong cách sống, thậm chí cả cách suy nghĩ. Không ít người tham gia vào các trào lưu như một cách để thể hiện sự năng động và cập nhật của mình.
Trong thế giới online đầy tốc độ đó, việc bắt kịp các xu hướng đôi khi trở thành cách để nhiều người chứng minh rằng mình vẫn đang “theo kịp thời đại”. Nhưng đằng sau sự sôi động ấy, không ít người trẻ đang phải đối mặt với một áp lực âm thầm: áp lực phải theo trend.
Ở góc độ tích cực, nhiều “trend” thật sự mang lại giá trị. Khi nhiều người cùng tham gia vào một trào lưu lành mạnh, nó có thể tạo ra cảm giác đồng hành và gắn kết. Một số xu hướng còn khuyến khích lối sống tích cực, thúc đẩy ý thức bảo vệ môi trường hoặc kêu gọi cộng đồng quan tâm hơn đến các vấn đề xã hội.
Tuy nhiên, không phải lúc nào việc tham gia trend cũng xuất phát từ sự yêu thích thật sự.
Cảm giác lạc lõng khi không biết một “trend” nào đó
Một trong những áp lực phổ biến của mạng xã hội là cảm giác bị bỏ lại phía sau.
Trong các cuộc trò chuyện thường ngày, việc mọi người cùng nói về một trào lưu mới có thể khiến ai đó cảm thấy mình đang đứng ngoài cuộc. Không phải ai cũng muốn trở thành người duy nhất trong nhóm không hiểu mọi người đang nói gì.
Trong chương trình Câu Chuyện Cuộc Sống (phát sóng vào lúc 19:50 Thứ Ba, Thứ Năm và Thứ Sáu hàng tuần trên kênh THVL1), bạn H.L.N.H kể lại một trải nghiệm khá quen thuộc với nhiều người trẻ:
“Có bữa đang ngồi ăn với bạn bè thì thấy mọi người nói chuyện rôm rả về một cái trend mới trên TikTok. Ai cũng cười nói nhưng mà mình thì không biết gì. Về đến nhà thì mình cũng mở xem cho biết và tối đó cũng quay thử một clip coi như là cho đỡ lạc quẻ. Đăng lên thì cũng vui vui vì có người vào thả tim, nhưng vài ngày sau mình vào xem lại thì mình chả thấy nó nói lên được điều gì ở bản thân mình. Nhiều lúc mình theo trend chỉ vì không muốn đứng ngoài cuộc chứ thật sự là mình cũng không thích lắm”.
Câu chuyện này phản ánh một thực tế khá phổ biến: nhiều người tham gia trend không phải vì họ thật sự thích, mà vì họ không muốn cảm thấy mình khác biệt hoặc lạc lõng.
Vì sao con người dễ chạy theo trend?
Theo chuyên gia tâm lý Phạm Hoàng Long, nhu cầu được thuộc về một nhóm là bản năng rất tự nhiên của con người. Ai cũng muốn cảm thấy mình là một phần của cộng đồng, được chấp nhận và được kết nối với những người xung quanh.
Khi mạng xã hội trở thành không gian giao tiếp phổ biến, nhu cầu đó càng dễ bộc lộ rõ ràng hơn.
Ông cho rằng việc chạy theo các xu hướng đôi khi xuất phát từ mong muốn được giống với một nhóm người nào đó. Nếu không làm theo những gì mọi người đang làm, một số người có thể cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau hoặc thậm chí bị cô lập.
Ở một góc nhìn sâu hơn, việc cố gắng bắt kịp mọi trào lưu cũng có thể phản ánh sự bất an về bản sắc cá nhân. Khi chưa thật sự hiểu rõ giá trị của bản thân, con người dễ tìm kiếm sự xác nhận từ đám đông.
Khi việc theo trend khiến người trẻ đánh mất chính mình
Không phải mọi xu hướng đều gây ảnh hưởng tiêu cực. Tuy nhiên, khi việc theo trend trở thành một thói quen vô thức, nó có thể dẫn đến những hệ quả đáng suy nghĩ.
Theo thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Mỹ Linh, việc sống quá phụ thuộc vào các xu hướng trên mạng xã hội có thể khiến người trẻ thiếu kỹ năng tự nhận thức và kỹ năng khẳng định giá trị bản thân.
Nói cách khác, họ có thể chưa thật sự hiểu rõ mình muốn gì và điều gì là quan trọng đối với mình.
Khi đó, mỗi quyết định cá nhân lại bị chi phối bởi câu hỏi: “Liệu điều này có giống với mọi người không?” thay vì “Liệu điều này có phù hợp với mình không?”.
Theo bà, khi quá chú trọng vào việc hòa vào đám đông, người trẻ có thể quên mất những giá trị thật sự mà bản thân muốn theo đuổi. Thậm chí, nếu việc chạy theo trend diễn ra trong thời gian dài, họ có thể dần đánh mất ranh giới cá nhân và nhu cầu thật sự của chính mình.
Mạng xã hội nên là công cụ, không phải thước đo giá trị
Mạng xã hội không phải là điều tiêu cực. Ngược lại, nếu sử dụng đúng cách, nó có thể trở thành một công cụ rất hữu ích để kết nối, học hỏi và phát triển bản thân.
Điều quan trọng là cách mỗi người tiếp cận với những gì mình nhìn thấy trên màn hình.
Các chuyên gia khuyến nghị rằng người trẻ nên xem mạng xã hội như một nguồn thông tin và một không gian giao tiếp, chứ không phải là thước đo để đánh giá giá trị của bản thân. Không phải mọi xu hướng đều cần phải tham gia, và cũng không cần phải cập nhật mọi trào lưu để chứng minh rằng mình “bắt kịp thời đại”.
Thay vì chạy theo mọi thứ đang viral, mỗi người có thể chọn lọc những nội dung thật sự mang lại giá trị cho mình. Đồng thời, cần thận trọng với những xu hướng gây tranh cãi, tiêu cực hoặc phản cảm.
Quan trọng hơn cả, khi hiểu rõ mình là ai và điều gì thật sự quan trọng đối với mình, việc lựa chọn theo hay không theo một xu hướng nào đó sẽ trở nên dễ dàng hơn.
Bởi cuối cùng, điều khiến một người trở nên thú vị và đáng nhớ không phải là việc họ đã tham gia bao nhiêu trào lưu, mà là việc họ hiểu rõ mình là ai và đang muốn đi về đâu.