Trong nhịp sống bận rộn, không ít người để đồ đạc tích tụ trong nhà, bàn làm việc chất đầy giấy tờ, quần áo chưa kịp cất hoặc những món đồ mua về nhưng ít khi sử dụng. Sự bừa bộn ban đầu có thể chỉ xuất hiện ở một góc nhỏ, nhưng nếu kéo dài, việc tìm kiếm đồ dùng, dọn dẹp và duy trì không gian sống sẽ trở thành gánh nặng trong sinh hoạt hằng ngày.
Ngược lại, một không gian ngăn nắp không nhất thiết phải rộng rãi, được trang trí cầu kỳ hay có nhiều đồ nội thất đắt tiền. Điều quan trọng là mỗi món đồ có vị trí phù hợp, những vật dụng không cần thiết được loại bỏ và người sử dụng duy trì được thói quen sắp xếp sau mỗi lần dùng. Đây cũng là cách đơn giản để tiết kiệm thời gian, giảm bớt những phiền toái không đáng có và tạo cảm giác dễ chịu hơn khi trở về nhà.
Không gian gọn gàng giúp giảm những phiền toái trong cuộc sống
Một trong những bất tiện dễ nhận thấy của sự bừa bộn là thời gian bị tiêu tốn vào những việc tưởng chừng rất nhỏ. Chìa khóa để sai chỗ, giấy tờ cần thiết nằm lẫn trong đống tài liệu cũ hay một món đồ dùng thường xuyên bị bỏ quên có thể khiến người ta phải tìm kiếm nhiều lần. Khi những tình huống này lặp lại, việc chuẩn bị đi làm, học tập hoặc giải quyết công việc cũng trở nên thiếu chủ động.
Không gian sống còn có thể ảnh hưởng đến cảm xúc và khả năng tập trung. Theo bài viết của Princeton Alumni Weekly, dựa trên nghiên cứu về sự chú ý thị giác của giáo sư Sabine Kastner tại Đại học Princeton, các yếu tố gây xao nhãng trong môi trường xung quanh có thể cạnh tranh với khả năng tập trung của não bộ. Vì vậy, việc thu gọn những vật dụng không cần thiết trên bàn làm việc có thể giúp giảm bớt tác nhân gây phân tâm khi thực hiện các nhiệm vụ đòi hỏi sự chú ý.
Mối liên hệ giữa không gian sống và tâm trạng cũng được đề cập trong một nghiên cứu đăng trên tạp chí Personality and Social Psychology Bulletin năm 2010. Nghiên cứu khảo sát 30 gia đình có cha mẹ cùng đi làm tại Mỹ, tìm hiểu cách họ mô tả ngôi nhà và đối chiếu với những chỉ số về tâm trạng, căng thẳng trong đời sống hằng ngày. Kết quả cho thấy những người phụ nữ mô tả nhà mình bằng các từ ngữ gắn với sự lộn xộn, quá tải có xu hướng trải nghiệm tâm trạng tiêu cực hơn trong ngày. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu quy mô nhỏ và không thể khẳng định nhà cửa bừa bộn trực tiếp gây ra căng thẳng ở tất cả mọi người.
Từ góc độ sinh hoạt, điều đáng chú ý là sự ngăn nắp giúp giảm số lượng việc nhỏ phải xử lý liên tục. Khi quần áo được phân loại, giấy tờ được cất đúng chỗ và vật dụng thường dùng luôn nằm trong tầm tay, mỗi người không phải dành quá nhiều thời gian để tìm kiếm hoặc đưa ra những quyết định lặp đi lặp lại.
Thói quen này cũng có ích tại nơi làm việc. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Environment and Behavior, công bố năm 2020, phân tích dữ liệu khảo sát 290 nhân viên văn phòng tại Mỹ. Các tác giả nhận thấy áp lực công việc và tình trạng kiệt sức về cảm xúc có liên hệ với sự do dự trong quyết định, từ đó góp phần làm tăng tình trạng bàn làm việc lộn xộn. Kết quả gợi ý rằng sự bừa bộn đôi khi không đơn thuần xuất phát từ tính cách thiếu ngăn nắp, mà còn có thể phản ánh việc một người đang quá tải hoặc thiếu năng lượng để xử lý công việc.
Vì vậy, xây dựng nếp sống gọn gàng không nên bắt đầu bằng việc tự trách bản thân hay cố gắng dọn sạch toàn bộ ngôi nhà trong một ngày. Thay vào đó, mỗi người cần xác định nguyên nhân khiến đồ đạc tích tụ, sau đó lựa chọn cách sắp xếp phù hợp với diện tích nhà ở, thời gian và thói quen sinh hoạt của mình.
Bắt đầu từ những thói quen nhỏ, duy trì mỗi ngày
Để thay đổi không gian sống, việc đầu tiên là giảm số lượng đồ vật không còn cần thiết. Quần áo lâu ngày không sử dụng, giấy tờ đã hết giá trị, hộp đựng được giữ lại nhưng không có mục đích rõ ràng hay những món đồ mua theo cảm hứng đều có thể chiếm diện tích đáng kể. Thay vì vội vàng sắm thêm tủ, kệ và hộp chứa đồ, mỗi người nên rà soát những gì mình đang có trước khi tìm cách lưu trữ.
Với những món đồ còn sử dụng tốt nhưng không còn phù hợp, có thể cân nhắc tặng lại, cho đi hoặc bán nếu có nhu cầu. Những vật dụng hỏng, hết hạn hoặc không còn khả năng sử dụng nên được xử lý theo cách phù hợp. Cách làm này không chỉ giải phóng diện tích mà còn giúp mỗi người cân nhắc kỹ hơn trước những lần mua sắm tiếp theo.
Sau khi giảm bớt đồ đạc, việc thiết lập vị trí cố định cho từng nhóm vật dụng sẽ giúp duy trì trật tự dễ dàng hơn. Chìa khóa, ví, túi xách có thể được đặt tại một vị trí gần cửa ra vào; giấy tờ quan trọng nên được phân loại và cất trong bìa hoặc ngăn riêng; đồ dùng nhà bếp cần được sắp xếp theo tần suất sử dụng. Những món đồ thường xuyên được dùng nên đặt ở nơi dễ lấy, trong khi vật dụng ít dùng có thể cất vào các ngăn cao hoặc khu vực lưu trữ riêng.
Một nguyên tắc hữu ích là dùng xong ở đâu, trả về vị trí đó ngay sau khi sử dụng. Thay vì để quần áo trên ghế, giấy tờ trên bàn hay đồ dùng trong bếp chờ đến cuối tuần mới xử lý, việc hoàn thành từng thao tác nhỏ giúp ngăn sự bừa bộn tích tụ. Khi thói quen này được lặp lại đủ thường xuyên, việc giữ nhà cửa gọn gàng sẽ ít tốn công sức hơn so với những đợt tổng vệ sinh kéo dài.
Mỗi ngày, có thể dành khoảng 10-15 phút để xử lý một khu vực cụ thể như bàn làm việc, bàn ăn, kệ giày hoặc mặt bếp. Nếu lịch sinh hoạt bận rộn, thời gian này có thể rút ngắn hơn, miễn là công việc được thực hiện đều đặn. Việc chia nhỏ nhiệm vụ cũng giúp người mới bắt đầu tránh cảm giác quá tải khi nhìn vào một căn phòng có nhiều đồ đạc.
Bên cạnh đó, cần duy trì thói quen dọn dẹp theo từng thời điểm trong ngày. Buổi sáng có thể dành vài phút gấp chăn, mở cửa thông thoáng và sắp xếp lại giường ngủ. Sau khi ăn, nên dọn bàn và đưa dụng cụ về đúng chỗ. Cuối ngày, kiểm tra nhanh những vật dụng đã sử dụng để trả lại vị trí ban đầu. Những việc này không đòi hỏi nhiều thời gian nhưng có thể giúp không gian luôn ở trạng thái dễ sử dụng.
Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là kiểm soát đồ đạc đi vào nhà. Nếu liên tục mua thêm quần áo, đồ trang trí hoặc vật dụng gia đình mà không xem xét nhu cầu thực tế, công sức dọn dẹp sẽ khó bù đắp được lượng đồ mới tích tụ. Trước khi mua, mỗi người có thể tự hỏi món đồ đó có thực sự cần thiết hay không, đã có vật dụng nào đáp ứng được nhu cầu tương tự chưa và sẽ đặt nó ở đâu sau khi mang về.
Cuối cùng, ngăn nắp không đồng nghĩa với việc mọi thứ phải hoàn hảo hoặc căn nhà lúc nào cũng sạch bóng như hình ảnh trên tạp chí. Một không gian sống cần phục vụ con người, chứ không nên trở thành nguồn áp lực mới. Những gia đình có trẻ nhỏ, người thường xuyên làm việc tại nhà hoặc lịch sinh hoạt không cố định có thể lựa chọn tiêu chuẩn phù hợp, ưu tiên các khu vực quan trọng và phân chia trách nhiệm giữa các thành viên.
Xây dựng thói quen sống gọn gàng là một quá trình tích lũy từ những hành động nhỏ, không phải sự thay đổi có thể hoàn thành trong một lần dọn dẹp. Khi biết giữ lại những gì cần thiết, sắp xếp đồ dùng hợp lý và chủ động dành ít phút mỗi ngày để duy trì trật tự, mỗi người có thể tiết kiệm thời gian, giảm bớt những phiền toái trong sinh hoạt và tạo ra một không gian sống dễ chịu hơn. Giá trị lớn nhất của sự ngăn nắp không nằm ở vẻ ngoài hoàn hảo, mà ở việc cuộc sống hằng ngày trở nên thuận tiện và nhẹ nhàng hơn.