Các bác sĩ tiết lộ những yếu tố họ quan sát khi đánh giá khả năng lão hóa khỏe mạnh của bệnh nhân, đồng thời gợi ý cách bạn có thể áp dụng những thói quen này vào cuộc sống của chính mình.
Khi nói đến tuổi già, có rất nhiều yếu tố giúp bạn sống một cuộc đời trọn vẹn và khỏe mạnh — không chỉ dừng lại ở việc tập thể dục hay ăn nhiều rau (dù đây vẫn là những nền tảng quan trọng).
“Theo tôi, lão hóa khỏe mạnh gồm ba yếu tố, đó là sức khỏe thể chất, kết nối cảm xúc và hỗ trợ tinh thần.
Tiến sĩ Parul Goyal, bác sĩ lão khoa tại Vanderbilt Health (Nashville), cho biết.
Những yếu tố này kết hợp lại giúp bạn duy trì một cuộc sống năng động, trọn vẹn và khỏe mạnh. Các bác sĩ cho rằng có nhiều hành vi góp phần cải thiện sức khỏe thể chất, tinh thần và cảm xúc khi chúng ta già đi, và cũng có những dấu hiệu rõ ràng cho thấy bạn đang chăm sóc bản thân đúng cách.
Những dấu hiệu lão hóa khỏe mạnh được các chuyên gia lão khoa chia sẻ
Bạn dành thời gian để học hỏi điều mới
Càng lớn tuổi, chúng ta càng ít cơ hội tiếp nhận thông tin mới do đã nghỉ học hoặc nghỉ việc. Nếu không chủ động tìm kiếm, việc học hỏi sẽ dần bị hạn chế.
“Chúng tôi cũng đánh giá sức khỏe nhận thức trong quá trình thăm khám… đảm bảo bệnh nhân vẫn giữ được sự minh mẫn, tiếp tục sử dụng trí óc và tham gia các hoạt động kích thích tư duy,” Goyal nói.
Bà khuyến khích bệnh nhân học những điều mới, như một trò chơi, một môn thể thao, một ngôn ngữ hoặc một nhạc cụ.
“Điều đó giúp hình thành các kết nối thần kinh mới trong não, từ đó duy trì khả năng nhận thức tốt hơn,” bà cho biết.
Bạn thẳng thắn về nhu cầu của bản thân
“Rất nhiều người không thể sống trọn vẹn khi về già vì họ không nói rõ nhu cầu của mình,” bà Robyn Golden, phó chủ tịch phụ trách công tác xã hội và sức khỏe cộng đồng tại Trung tâm Y tế Đại học Rush (Chicago), cho biết. “Ví dụ như: ‘Tôi cảm thấy cô đơn, tôi cần ai đó đi cùng vào tối thứ Ba.’”
Theo bà Golden, kỳ thị tuổi tác khiến nhiều người cảm thấy mình là gánh nặng hoặc trở nên vô hình khi bắt đầu lão hóa, dẫn đến việc im lặng chịu đựng. Tuy nhiên, việc lên tiếng về nhu cầu của bản thân là rất quan trọng.
Nếu bạn có thể chia sẻ cảm xúc và nhu cầu với gia đình, bạn bè — đó là một dấu hiệu tích cực.
Bà cũng nhấn mạnh: nếu đang gặp trầm cảm hoặc lo âu, hãy trao đổi với bác sĩ. Đây không phải là điều “bình thường theo tuổi tác”.
“Trầm cảm có thể điều trị ở mọi độ tuổi, không chỉ bằng thuốc mà còn bằng trị liệu tâm lý hoặc các nhóm hỗ trợ,” bà nói.
Bạn có một cộng đồng gắn kết
Cô đơn và cô lập xã hội đã trở thành vấn đề nghiêm trọng, đến mức Tổng Y sĩ Hoa Kỳ từng gọi đây là “đại dịch cô đơn”.
“Sau đại dịch COVID-19, chúng ta thấy rõ hơn tác động của việc cô lập, đặc biệt ở người lớn tuổi phải ở nhà trong thời gian dài,” Parul Goyal chia sẻ.
Để giảm cảm giác cô đơn, việc duy trì và mở rộng các mối quan hệ xã hội là rất quan trọng — dù là bạn bè, gia đình, cộng đồng tôn giáo hay các nhóm sinh hoạt.
Không có một cách duy nhất để kết nối. Theo Golden, đó có thể là tình nguyện ở ngân hàng thực phẩm, hoặc giúp trẻ em trong khu phố học đọc.
Tiến sĩ Lee Lindquist cho biết giao tiếp xã hội còn giúp bảo vệ sức khỏe não bộ.
“Nếu bạn ở một mình cả ngày và không nói chuyện với ai, não bộ sẽ trở nên trì trệ vì thiếu kích thích,” bà nói.
Các hoạt động như trò chuyện trực tiếp, gọi điện, họp online hoặc tham gia câu lạc bộ đều giúp não bộ hoạt động tích cực hơn.
Bạn ưu tiên sức khỏe thể chất
Ăn uống lành mạnh và tập thể dục là yếu tố quan trọng ở mọi độ tuổi.
Goyal khuyến khích chế độ ăn giàu rau củ, trái cây, kết hợp giữa chế độ Địa Trung Hải và DASH – vốn được thiết kế để hỗ trợ tim mạch và kiểm soát huyết áp.
Bên cạnh dinh dưỡng, vận động cũng rất quan trọng. Lee Lindquist cho biết nếu bạn ít vận động lâu ngày, có thể cần tham khảo bác sĩ hoặc vật lý trị liệu để cải thiện thăng bằng và dáng đi.
Nhiều người lớn tuổi sợ vận động vì lo té ngã, nhưng thực tế, vận động đúng cách lại giúp giảm nguy cơ này.
Goyal cũng nhấn mạnh việc duy trì khối cơ rất quan trọng vì cơ bắp sẽ suy giảm theo tuổi tác. Các bài tập như nâng tạ nhẹ, yoga, pilates hoặc thái cực quyền đều hữu ích, bên cạnh các hoạt động cardio như đi bộ, đạp xe hay bơi lội.
Bạn vẫn làm những điều mình yêu thích
“Tôi thích những người vẫn tham gia các hoạt động và tận hưởng cuộc sống theo cách mang lại niềm vui cho họ,” Lindquist nói.
Dù có thể đối mặt với bệnh tật hay hạn chế sức khỏe, bạn vẫn có thể duy trì sở thích như du lịch, nấu ăn, chơi trò chơi hoặc dành thời gian cho gia đình.
“Điều quan trọng là quản lý tốt sức khỏe để vẫn làm được những điều mình thích,” bà nói.
Theo Golden, nếu bạn duy trì sở thích và hoạt động, bạn cũng sẽ ít cảm thấy buồn chán — một dấu hiệu không tốt khi về già.
Bạn trao đổi về thuốc đang sử dụng
Việc bạn từng dùng một loại thuốc ở tuổi 50 không có nghĩa là nó vẫn phù hợp sau 20–40 năm.
“Nhiều người đang dùng nhiều thuốc hơn mức cần thiết,” Lindquist nói. “Cơ thể thay đổi theo thời gian, và có thể không còn cần một số loại thuốc nữa.”
Bà khuyến khích trao đổi với bác sĩ để xem xét việc giảm hoặc ngừng thuốc không còn cần thiết.
Một số loại thuốc nếu dùng không đúng cách có thể gây hại nhiều hơn lợi khi tuổi cao.
Bạn có kế hoạch cho tương lai
“Chúng ta nên chủ động lên kế hoạch trước, vì dù muốn sống khỏe mạnh đến 100 tuổi, vẫn có khả năng xảy ra tình huống cần hỗ trợ y tế hoặc chăm sóc,” Lindquist nói.
Việc trao đổi với gia đình về mong muốn của bạn trong các tình huống như nhập viện, tai nạn hoặc suy giảm trí nhớ là rất quan trọng.
Đây không phải là kế hoạch cuối đời, mà là kế hoạch cho tương lai dài hạn – để đảm bảo tiếng nói của bạn được tôn trọng khi bạn không thể tự quyết định.
Kế hoạch này có thể bao gồm việc chuẩn bị nơi ở phù hợp hoặc thống nhất cách chăm sóc với người thân.
Bắt đầu càng sớm càng tốt
Nếu bạn chưa thực hiện những điều trên, cũng không quá muộn để bắt đầu. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng càng sớm xây dựng thói quen lành mạnh, bạn càng dễ duy trì về sau.
“Điều tôi muốn mọi người hiểu là nên bắt đầu nghĩ về lão hóa khỏe mạnh từ độ tuổi 30–40,” Goyal nói.
Theo bà, thói quen tốt hình thành sớm sẽ giúp duy trì sức khỏe lâu dài. Quan trọng hơn, đừng quá ám ảnh với con số tuổi tác.
“Tuổi sinh học không quan trọng bằng cảm nhận của bạn,” Golden nói.
Nếu bạn duy trì tốt các mối quan hệ, sức khỏe thể chất, tinh thần và kế hoạch tương lai, bạn có thể sống khỏe và trọn vẹn ở bất kỳ độ tuổi nào.
Theo Huffpost