Bạo lực thể chất thường dễ nhận biết, nhưng bạo lực tinh thần trong một mối quan hệ lại khó phát hiện hơn. Không ít trường hợp, chính gia đình, bạn bè, thậm chí cả nạn nhân cũng không nhận ra mình đang bị tổn thương.
“Không giống như bạo lực thể chất hay tình dục, bạo lực tinh thần có tính chất tinh vi hơn ,”
Lisa Ferentz, một nhân viên xã hội lâm sàng được cấp phép và nhà giáo dục chuyên về chấn thương tâm lý nhận định.
“Nó khó hiểu hơn nhiều đối với nạn nhân, vì nó thường được che đậy bằng những hành vi ban đầu có thể được coi là ‘quan tâm’.”
Ở giai đoạn đầu của một mối quan hệ, người gây bạo hành thường tỏ ra chu đáo và tử tế. Theo Ferentz, đây là một phần của “quá trình dụ dỗ” nhằm tạo dựng niềm tin.
“Bằng cách đó, họ chiếm được lòng tin của nạn nhân, từ đó khiến nạn nhân dễ bị lạm dụng hơn trong những lần tiếp theo,” bà giải thích.
Lisa Ferentz, một nhân viên xã hội và nhà giáo dục chuyên về chấn thương tâm lý cho biết, khác với bạo lực thể chất hay bạo lực tình dục, bạo lực tinh thần có tính chất tinh vi hơn. Nó gây khó hiểu hơn nhiều cho nạn nhân vì thường được ngụy trang dưới những hành vi ban đầu có thể được coi là “quan tâm”.
Lạm dụng cảm xúc – một hình thức nhằm kiểm soát và chi phối trong mối quan hệ – có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau như xúc phạm, chỉ trích, đe dọa, thao túng tâm lý, chế giễu, làm nhục, hăm dọa, chửi bới, gọi tên mang tính xúc phạm, im lặng kéo dài, nói dối, coi thường hoặc phớt lờ đối phương.
Dù không để lại dấu vết rõ ràng như bạo lực thể chất, những tổn thương tinh thần lại có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Người từng trải qua lạm dụng cảm xúc có nguy cơ đối mặt với lo âu, trầm cảm, đau mãn tính, rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) hoặc lệ thuộc vào chất gây nghiện.
Để hiểu rõ hơn về dạng bạo lực này, các chuyên gia đã chỉ ra những dấu hiệu cảnh báo thường gặp trong các mối quan hệ độc hại
Dấu hiệu cho thấy bạn là nạn nhân của bạo lực tinh thần
1. Bạn luôn phải dè chừng để tránh làm người yêu thất vọng
“Bạn đang nghi ngờ bản thân và tự kiểm duyệt, điều đó có nghĩa là bạn đã nội tâm hóa hành vi lạm dụng tinh tế để người yêu của bạn không cần phải làm điều đó một cách công khai.”
Steven Stosny, nhà tâm lý học và tác giả cuốn sách Tình yêu không tổn thương, chia sẻ một số dấu hiệu các nạn nhân thường có trong mối quan hệ không lành mạnh.
2. Đối phương thao túng tâm lý để duy trì quyền kiểm soát
“Người bạn đời của bạn sẽ phủ nhận hoặc bóp méo sự thật để củng cố nhận thức ủng hộ cách họ nhìn nhận vấn đề. Những cách phổ biến mà điều này thể hiện là khi họ nói: ‘Bạn nhớ không đúng rồi’, ‘Tôi chưa từng nói điều đó’ hoặc ‘Tôi chưa từng làm điều đó’.
“Họ có thể ám chỉ rằng bạn đang nói không hợp lý hoặc cách nhìn nhận của bạn có vấn đề, trong khi thực tế không phải vậy. Vì những phản hồi này có thể gieo rắc sự tự nghi ngờ theo thời gian, bạn càng dễ dàng chấp nhận sự bóp méo của người bạn đời. Dần dần, sự tự nghi ngờ sẽ làm mất niềm tin vào nhận thức và khả năng phán đoán của bạn, khiến bạn càng dễ bị tổn thương hơn trước một người bạn đời muốn kiểm soát bạn.”
Carol A. Lambert, nhà trị liệu tâm lý và tác giả cuốn sách Phụ nữ có người bạn đời thích kiểm soát cho biết.
3. Đối phương luôn muốn kiểm soát bạn đang ở đâu, với ai
“Điều tưởng chừng như là sự quan tâm chân thành thường là cách để một người lạm dụng cảm xúc nắm quyền kiểm soát hoàn toàn khi họ liên tục theo dõi lịch trình của người khác. Việc nhắn tin vài lần một ngày để ‘kiểm tra’ có thể biến thành quấy rối không ngừng. Việc muốn biết liên tục người kia đang ở đâu, cùng với việc hạn chế nơi người yêu của họ đến hoặc người mà họ dành thời gian cùng, là những ví dụ điển hình của lạm dụng cảm xúc.”
Lisa Ferentz, tác giả cuốn sách “Điều trị các hành vi tự hủy hoại bản thân ở những người sống sót sau chấn thương: Hướng dẫn dành cho nhà lâm sàng.” chia sẻ nhận định
4. Những lời tổn thương được ngụy trang bằng “đùa cợt”
“Rồi khi bạn phàn nàn, họ lại nói rằng họ chỉ đùa thôi và bạn quá nhạy cảm. Có một câu nói rằng đằng sau mỗi lời nhận xét ác ý hay mỉa mai đều ẩn chứa một chút sự thật.” – Sharie Stines, nhà trị liệu và huấn luyện viên về mối quan hệ, chuyên về phục hồi sau bạo hành tư vấn.
5. Bạn thường xuyên xin lỗi dù không làm gì sai
“Những người bị bạo hành về mặt cảm xúc thường tin rằng họ ngu ngốc, thiếu suy nghĩ hoặc ích kỷ vì họ bị người yêu cáo buộc những điều đó quá nhiều lần.” – Beverly Engel, nhà trị liệu tâm lý và tác giả cuốn sách Mối quan hệ bạo hành về mặt cảm xúc cho biết
6. Đối phương thay đổi cảm xúc thất thường
“Lúc thì người đó tỏ ra yêu thương bạn, lúc thì lại xa cách và không quan tâm. Dù bạn cố gắng tìm hiểu lý do thế nào, bạn cũng không thể. Họ phủ nhận việc mình đang xa cách, và bạn bắt đầu hoảng loạn, cố gắng hết sức để lấy lại thiện cảm của họ.
Nếu không có lời giải thích nào về lý do tại sao họ lại không còn hứng thú, bạn bắt đầu tự trách mình. Nếu điều này xảy ra đủ thường xuyên, nó có thể biến một người tương đối độc lập thành một người luôn lo lắng và cố gắng làm hài lòng người khác, điều mà người yêu của bạn lại mong muốn.”
Peg Streep, tác giả cuốn sách “Giải độc cho con gái: Vượt qua nỗi đau từ người mẹ không yêu thương và lấy lại cuộc sống của chính mình” chia sẻ.
7. Thành tựu của bạn bị xem nhẹ hoặc phủ nhận
“Những lời chê bai và nhận xét hạ thấp phẩm giá, dù ban đầu có thể không rõ ràng, không phải là những cuộc tấn công ngẫu nhiên. Thay vào đó, chúng được nhắm mục tiêu cụ thể vào những điểm mạnh của bạn, những điểm mạnh đe dọa nghiêm trọng đến người yêu của bạn, người đang tìm kiếm quyền lực và sự kiểm soát trong mối quan hệ. Cách người yêu của bạn phản ứng với những thành tựu hoặc cảm xúc tích cực của bạn về một điều gì đó có thể nói lên nhiều điều…”
7. Không thừa nhận điểm mạnh của bạn và coi thường những thành tựu của bạn.
“Những lời chê bai và nhận xét hạ thấp phẩm giá, dù ban đầu có thể không rõ ràng, không phải là những cuộc tấn công ngẫu nhiên. Thay vào đó, chúng được nhắm mục tiêu cụ thể vào những điểm mạnh của bạn, những điểm mạnh đe dọa nghiêm trọng đến người yêu của bạn, người đang tìm kiếm quyền lực và sự kiểm soát trong mối quan hệ.
Cách người yêu của bạn phản ứng với những thành tựu hoặc cảm xúc tích cực của bạn về một điều gì đó có thể nói lên nhiều điều. Anh ấy/cô ấy có tỏ ra ít quan tâm hoặc phớt lờ bạn không? Anh ấy/cô ấy có thấy điều gì đó trong những gì bạn nói là hạ thấp người khác không?
Anh ấy/cô ấy có chuyển chủ đề sang một chủ đề nào đó khiến bạn xấu hổ hoặc chỉ trích bạn về những điều bạn không làm được không? Theo thời gian, khi phải đối mặt với những phản ứng gây tổn thương, sự tự tin và niềm tin vào năng lực của chính bạn có thể dần dần suy giảm.” ― Lambert
8. Từ chối thể hiện tình cảm, quan hệ tình dục hoặc tiền bạc để trừng phạt bạn.
“Hoặc khiến những điều đó phụ thuộc vào việc hợp tác với họ. Bất kỳ mối quan hệ nào có ‘điều kiện ràng buộc’ đều vốn dĩ có vấn đề. Quá trình từ chối tình cảm, sự hỗ trợ về mặt cảm xúc hoặc tài chính không phải lúc nào cũng được hiểu là lạm dụng. Hầu hết mọi người đều đánh đồng hành vi lạm dụng với việc gây tổn hại. Trong trường hợp này, chính việc từ chối hoặc thiếu vắng những gì một người xứng đáng được trải nghiệm trong một mối quan hệ mới khiến nó trở thành hành vi lạm dụng.”
9. Bạn đã mất ham muốn tình dục với người yêu.
“Điều này đặc biệt đúng với phụ nữ, những người thường cần cảm thấy tin tưởng và thân mật với bạn đời của mình để có thể hưng phấn về thể chất và cảm xúc. Nếu một người phụ nữ cảm thấy bị tổn thương, sợ hãi hoặc tức giận với bạn đời của mình, cô ấy sẽ không cảm thấy an toàn và cởi mở khi ở bên anh ấy, và cơ thể cô ấy sẽ phản ứng theo đó.”
10. Bạn cảm thấy thương hại người yêu của mình, ngay cả khi họ làm tổn thương bạn.
“Những kẻ lạm dụng cảm xúc là những bậc thầy thao túng, chúng có thể làm tổn thương bạn trong khi đồng thời khiến bạn cảm thấy đó là lỗi của bạn, hoặc ít nhất là điều gì đó mà chúng không thể làm gì được do tuổi thơ hay mối quan hệ trong quá khứ, chúng đau khổ vì điều bạn nói hay làm, hoặc thậm chí chẳng vì lý do gì cả — bạn chỉ cảm thấy thương hại chúng.
Nạn nhân của lạm dụng cảm xúc thường bỏ qua hành vi của kẻ lạm dụng vì họ quá đồng cảm với phần ‘tổn thương’ của kẻ lạm dụng – phần vô tội, hoặc khía cạnh của kẻ lạm dụng dường như lạc lõng, bị từ chối, bị bỏ rơi.”
11. Người yêu của bạn luôn thay đổi kế hoạch để “gây bất ngờ” cho bạn – hoặc ít nhất là họ nói vậy.
“Trong khi sự kiểm soát công khai — khăng khăng đòi làm theo ý mình, sử dụng quyền phủ quyết đối với các kế hoạch, liên tục đưa ra yêu cầu mà không cần thảo luận — rất dễ nhận ra, thì điều mà Tiến sĩ Craig Malkin gọi là ‘kiểm soát ngầm’, một hành vi mà ông xác định là đặc trưng của những người ái kỷ, lại nguy hiểm hơn nhiều.
Kiểm soát ngầm bao gồm việc thay đổi các kế hoạch bạn đã lập ra: ăn tối tại một quán rượu Pháp, đi gặp bạn bè – hoặc sửa đổi các quyết định chung dưới vỏ bọc ‘gây bất ngờ’ cho bạn bằng một điều gì đó tốt hơn kế hoạch ban đầu.
Tất nhiên, sự bất ngờ không phải là động cơ; mà là kiểm soát bạn, mà không cần đưa ra bất kỳ yêu cầu nào. Than ôi, bạn lại quá cảm kích trước sự quan tâm của anh ta đến nỗi hoàn toàn không hiểu được vấn đề. Theo thời gian, nó trở thành một thói quen và những mong muốn và nhu cầu của chính bạn sẽ bị bỏ quên.”
Theo HuffPost