Không nên dùng việc chơi điện thoại để thưởng cho con trẻ

Ở nhiều gia đình, hình ảnh một đứa trẻ vừa ăn vừa xem điện thoại đã trở nên quen thuộc. Cũng không khó để bắt gặp những cuộc “thương lượng” trước bàn học: “Con làm xong bài đi, rồi mẹ cho chơi game”.

Phần lớn cha mẹ đều biết việc cho trẻ sử dụng màn hình quá nhiều không phải là giải pháp lý tưởng. Nhưng giữa thực tế chăm con và những lời khuyên trong sách vở đôi khi là một khoảng cách rất lớn.

Sau một ngày dài làm việc, người lớn cũng mệt mỏi. Chiếc điện thoại trở thành cách nhanh nhất để trẻ ngồi yên, ăn hết bữa, chịu làm bài hoặc không quấy khóc. Một video có thể giúp bữa cơm bớt căng thẳng. Một lời hứa “làm xong sẽ được chơi game” có thể giúp cha mẹ tránh được thêm một cuộc tranh cãi.

Vấn đề là những giải pháp “chữa cháy” nếu lặp lại đủ lâu có thể trở thành một cơ chế quen thuộc.

Đứa trẻ dần học được rằng: làm một việc không phải vì đó là điều mình cần làm, mà vì sau đó mình sẽ nhận được một phần thưởng hấp dẫn hơn.

Và đến một lúc nào đó, câu hỏi xuất hiện không còn là “Con cần làm gì?” mà trở thành: “Con sẽ được gì?”

Khi mọi việc đều cần một phần thưởng

Thưởng cho trẻ không phải lúc nào cũng xấu. Một lời khen, một buổi đi chơi cuối tuần hay phần thưởng cho một nỗ lực đặc biệt đều có thể giúp trẻ cảm thấy được ghi nhận.

Điều cần lưu ý là khi phần thưởng trở thành điều kiện bắt buộc cho mọi hành vi.

Ví dụ:

• Ăn hết cơm mới được xem YouTube.
• Làm bài mới được chơi game.
• Dọn đồ chơi mới được ăn món mình thích.
• Đi ngủ đúng giờ mới được dùng điện thoại vào ngày hôm sau.

Nếu mọi hoạt động trong ngày đều được “định giá” bằng màn hình, đồ chơi hay một món quà, trẻ rất dễ quen với kiểu động lực từ bên ngoài.

Lâu dần, việc học không còn gắn với sự tò mò hay cảm giác hoàn thành một mục tiêu. Giúp cha mẹ cũng không còn đơn giản là một phần trách nhiệm của thành viên trong gia đình.

Trẻ có thể bắt đầu mặc cả.

• Con dọn phòng rồi, vậy con được chơi bao lâu?
• Con làm bài rồi, mẹ cho con gì?

Đây không phải vì trẻ “thực dụng” hay “hư”. Đơn giản là trẻ đang học đúng cách mà môi trường xung quanh đã lặp đi lặp lại.

Một mẹo nhỏ cho cha mẹ: Đừng thưởng cho những việc vốn là trách nhiệm hằng ngày

Có thể thử chia các hoạt động thành hai nhóm.

Nhóm 1: Việc cần làm vì đó là trách nhiệm

Như đánh răng, đi học, cất đồ chơi sau khi chơi, làm bài theo khả năng, phụ giúp những việc đơn giản phù hợp với độ tuổi.

Với nhóm này, cha mẹ có thể hướng dẫn, đồng hành và ghi nhận nỗ lực, nhưng không nhất thiết phải luôn gắn với phần thưởng vật chất hay thời gian sử dụng màn hình.

Thay vì:

“Con làm xong bài mẹ cho chơi game.”

Có thể nói:

“Con làm xong bài trước, sau đó mình cùng xem hôm nay còn bao nhiêu thời gian để con thư giãn.”

Nghe có vẻ chỉ là thay đổi câu chữ, nhưng thông điệp cũng khác đi. Chơi game không còn là “giá mua” cho việc học, mà là một hoạt động trong lịch sinh hoạt của trẻ.

Nhóm 2: Những nỗ lực đặc biệt có thể được ghi nhận

Ví dụ trẻ kiên trì hoàn thành một mục tiêu khó, cố gắng thay đổi một thói quen chưa tốt hoặc có tiến bộ rõ rệt trong một kỹ năng.

Lúc này, phần thưởng có thể là một trải nghiệm chung: đi công viên, cùng làm món ăn trẻ thích, chọn một cuốn sách hoặc có một buổi cuối tuần đặc biệt.

Điều đáng nhớ là sự ghi nhận không nhất thiết phải là đồ vật.

Chiếc điện thoại không phải “bảo mẫu”, nhưng cũng không phải kẻ thù

Nhiều cha mẹ cảm thấy có lỗi khi phải đưa điện thoại cho con để có vài phút yên tĩnh.

Thực tế, vấn đề không nằm ở việc một đứa trẻ từng xem điện thoại. Công nghệ đã là một phần của đời sống hiện đại và việc cấm tuyệt đối đôi khi cũng không phải giải pháp thực tế.

Điều quan trọng hơn là: chiếc điện thoại đang đóng vai trò gì trong gia đình?

Nếu màn hình luôn xuất hiện mỗi khi trẻ buồn chán, quấy khóc, không chịu ăn hoặc không muốn học, trẻ có thể dần thiếu cơ hội học cách đối diện với cảm xúc và sự nhàm chán.

Cha mẹ có thể thử một nguyên tắc đơn giản: không dùng màn hình như “nút tắt” cho mọi vấn đề.

Trẻ không chịu ngồi ăn? Thay vì lập tức bật điện thoại, hãy thử rút ngắn thời gian bữa ăn, thay đổi cách trình bày món ăn hoặc đơn giản là chấp nhận rằng hôm nay trẻ ăn ít hơn bình thường.

Trẻ than chán? Không cần ngay lập tức tìm một video để giải trí. Đôi khi sự nhàm chán chính là khoảng trống để trẻ tự nghĩ ra một trò chơi khác.

Tip cho những gia đình đang muốn giảm “lệ thuộc màn hình”

Không cần thay đổi mọi thứ chỉ trong một ngày. Hãy bắt đầu từ một thời điểm dễ nhất.

Chẳng hạn:

• Tuần đầu tiên: không dùng điện thoại trong bữa tối.
• Tuần tiếp theo: tạo thêm 20-30 phút chơi tự do không màn hình.
• Sau đó: thiết lập khung giờ cố định cho việc sử dụng thiết bị.

Thay vì liên tục hỏi “Con có muốn tắt điện thoại không?”, cha mẹ có thể báo trước:

“Còn 10 phút nữa là đến giờ tắt máy nhé.”

Việc báo trước giúp trẻ có thời gian chuẩn bị tâm lý thay vì cảm thấy thiết bị bị lấy đi đột ngột.

Một mẹo khác là đừng chỉ lấy đi chiếc điện thoại mà không đưa vào một lựa chọn khác. Nếu cả gia đình đang cố giảm thời gian màn hình, hãy chuẩn bị sẵn một vài phương án: bộ xếp hình, sách, đất nặn, đi bộ xuống công viên hoặc đơn giản là một trò chơi cùng cha mẹ.

Người lớn cũng có những “phần thưởng” khiến mình trì hoãn

Thú vị là câu chuyện về phần thưởng bên ngoài không chỉ xảy ra với trẻ.

Người lớn cũng có những cách rất quen thuộc để tự “thưởng” cho mình.

Làm xong việc này thì mình sẽ nghỉ.

Mệt quá, phải đi đâu đó để chữa lành.

Chỉ cần nghỉ việc là mọi áp lực sẽ biến mất.

Những năm gần đây, “chữa lành” trở thành một từ khóa được nhắc đến ở khắp nơi. Điều đó không sai. Ai cũng có lúc mệt mỏi, kiệt sức và cần được nghỉ ngơi.

Nghỉ ngơi không phải là yếu đuối. Đi du lịch không phải là trốn chạy. Nghỉ việc để bảo vệ sức khỏe tinh thần cũng không đồng nghĩa với thiếu trách nhiệm.

Nhưng có một ranh giới khá mong manh giữa nghỉ ngơi để phục hồi và liên tục chạy trốn khỏi những điều cần phải đối diện.

Một chuyến đi có thể giúp chúng ta dễ thở hơn. Một khóa học có thể mở ra góc nhìn mới. Vài ngày không làm việc có thể giúp cơ thể và tinh thần lấy lại năng lượng.

Nhưng khi chuyến đi kết thúc, những hóa đơn vẫn phải trả. Công việc vẫn có những vấn đề cần giải quyết. Một mối quan hệ không thể tốt lên chỉ bằng việc đăng một bài viết về “buông bỏ”.

Đôi khi điều chúng ta cần không phải là một cuộc chạy trốn thật xa, mà là ngồi xuống và gọi đúng tên vấn đề của mình.

Một “checklist” nhỏ trước khi quyết định nghỉ việc để chữa lành

Nếu bạn đang kiệt sức và nghĩ đến việc tạm dừng công việc, có thể thử tự hỏi:

• Mình đang mệt vì công việc, hay vì cách mình đang sống?

• Nếu nghỉ 1-2 tuần, tình trạng có thể cải thiện không?

• Mình có đang gặp một vấn đề cụ thể cần giải quyết: tài chính, mối quan hệ, áp lực công việc hay sức khỏe?

• Nếu nghỉ việc, mình có kế hoạch tài chính cho vài tháng tiếp theo không?

• Mình nghỉ để phục hồi rồi quay lại với một lựa chọn mới, hay chỉ đơn giản muốn thoát khỏi cảm giác hiện tại?

Không phải câu hỏi nào cũng có đáp án ngay. Nhưng việc trả lời chúng có thể giúp chúng ta phân biệt giữa một quyết định cần thiết và một phản ứng bốc đồng trong lúc quá mệt mỏi.

Điều trẻ cần học không phải là “không được thưởng”

Trẻ vẫn cần được khen. Người lớn cũng cần được nghỉ ngơi.

Vấn đề không phải là loại bỏ tất cả phần thưởng, cũng không phải biến cuộc sống thành một chuỗi trách nhiệm khô khan.

Điều quan trọng hơn là giúp trẻ hiểu rằng không phải mọi việc tốt đều cần một món quà đi kèm.

Con học vì kiến thức có thể giúp con hiểu thêm về thế giới. Con dọn đồ vì đó là không gian con đang sống. Con giúp bố mẹ vì con là một thành viên trong gia đình.

Và người lớn cũng vậy.

Chúng ta nghỉ ngơi không phải để né tránh cuộc sống, mà để có đủ năng lượng quay lại sống tốt hơn. Chúng ta đi du lịch không nhất thiết để “trở thành một con người mới”, đôi khi chỉ để được đổi không khí và rồi trở về với những việc vẫn cần giải quyết.

Có lẽ giáo dục không nằm ở việc chúng ta nói với trẻ bao nhiêu lần rằng điện thoại có hại hay học tập quan trọng thế nào.

Nó nằm trong chính cách người lớn đang sống mỗi ngày.

Bởi trẻ có thể nghe chúng ta nói: “Con đừng phụ thuộc vào phần thưởng”, nhưng chúng cũng đang quan sát xem người lớn đối diện với áp lực ra sao, nghỉ ngơi như thế nào và liệu mỗi khi cuộc sống trở nên khó khăn, chúng ta giải quyết vấn đề hay chỉ tìm một cách khác để tạm quên đi.

Động lực bên trong không thể được xây dựng chỉ bằng một bài giảng. Nó lớn dần khi trẻ được trao cơ hội tự làm, tự lựa chọn, đôi khi tự chán, tự thất bại và tự cảm nhận niềm vui khi hoàn thành một việc mà không cần ai phải hỏi: “Vậy con muốn được thưởng gì?”